Ομιλία Τάσου Κουράκη στη Βουλή 31-1-2012 στη συζήτηση επί της αρχής, των άρθρων και του συνόλου του σχεδίου νόμου: «Μέτρα για τη βελτίωση των συνθηκών διαβίωσης στα καταστήματα κράτησης και άλλες διατάξεις».

•    Θα έλεγα ότι το κομμάτι «φυλακές» συνδέεται με τρία επίπεδα: Το πρώτο είναι –όπως ανέφερα ήδη- η αντιεγκληματική πολιτική, δηλαδή η διαδικασία πρόληψης σε κοινωνικό επίπεδο. Το δεύτερο είναι η διαδικασία απονομής της δικαιοσύνης, η οποία επηρεάζεται από πάρα πολλούς παράγοντες με αποτέλεσμα την ολοένα και μεγαλύτερη αυστηροποίηση των ποινών. Θυμόμαστε όλοι τη συμπεριφορά των δικαστών μετά το παραδικαστικό κύκλωμα και πόσο είχαν αυστηροποιήσει τις ποινές. Το τρίτο επίπεδο είναι η κοινωνική επανένταξη. ………..

•    Ένα άλλο πάρα πολύ σημαντικό σημείο είναι ότι στις φυλακές βρίσκεται ένας μεγάλος αριθμός ανθρώπων που είναι προφυλακισμένοι που στην πραγματικότητα είναι μια προκαταβολή έκτισης ποινής. Ένα μέρος από αυτούς, όταν φτάσει η ώρα να δικαστούν, κρίνονται αθώοι. …………

•    Δύο από τα κύρια σημεία που επανασυνδέει τους κρατούμενους με την κοινωνία, κυρίες και κύριοι συνάδελφοι, είναι η εκπαίδευση και η εργασία. …………

ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ ΚΟΥΡΑΚΗΣ (Ζ΄ Αντιπρόεδρος της Βουλής):  Ευχαριστώ, κύριε Πρόεδρε.
 Το νομοσχέδιο που συζητούμε σήμερα που έχει σχέση με την αποσυμφόρηση, κυρίες και κύριοι συνάδελφοι, των φυλακών είναι ένα αναγκαίο μέτρο. Πολύ φοβάμαι, όμως, ότι είναι εξαιρετικά αναποτελεσματικό μέτρο, καθώς δεν απαντάει στο κύριο πρόβλημα της ελληνικής κοινωνίας που είναι κυρίως η αντιεγκληματική πολιτική και τα κοινωνικά αίτια που σπρώχνουν τους ανθρώπους στην παραβατικότητα. Όσο οξύνεται η κρίση, τόσο αυξάνει ο αριθμός των συνανθρώπων μας που διαπράττουν διάφορα αδικήματα.
Θα έλεγα ότι το κομμάτι «φυλακές» συνδέεται με τρία επίπεδα: Το πρώτο είναι –όπως ανέφερα ήδη- η αντιεγκληματική πολιτική, δηλαδή η διαδικασία πρόληψης σε κοινωνικό επίπεδο. Το δεύτερο είναι η διαδικασία απονομής της δικαιοσύνης, η οποία επηρεάζεται από πάρα πολλούς παράγοντες με αποτέλεσμα την ολοένα και μεγαλύτερη αυστηροποίηση των ποινών. Θυμόμαστε όλοι τη συμπεριφορά των δικαστών μετά το παραδικαστικό κύκλωμα και πόσο είχαν αυστηροποιήσει τις ποινές. Το τρίτο επίπεδο είναι η κοινωνική επανένταξη.
Έχει πολύ μεγάλη σημασία να έχουμε υπόψη μας ότι περίπου ένα 60% με 85% των ανθρώπων που αποφυλακίζονται επιστρέφουν στη φυλακή. Έτσι λοιπόν, η λύση δεν είναι σε καμία περίπτωση η «περισσότερο φυλακή» ή το χτίσιμο καινούριων φυλακών κάθε φορά. Είναι πολύ βαθύτερα τα κοινωνικά αίτια.
Η κατάσταση αυτή τη στιγμή στις φυλακές είναι τραγική. Αναφέρω ενδεικτικά την ανύπαρκτη ιατροφαρμακευτική περίθαλψη, τα πολύ λίγα έως καθόλου προγράμματα επαγγελματικής κατάρτισης και τις αναιτιολόγητες απορρίψεις των αδειών. Ιδιαίτερα μετά το ν. 3772/2009 επί υπουργίας του κ. Δένδια αυστηροποιήθηκε δραματικά η πρακτική χορήγηση των αδειών. Ενώ πρώτα χρειαζόταν η πλειοψηφία των μελών του πειθαρχικού συμβουλίου για να εγκρίνει την άδεια, ο νόμος αυτός μίλησε για ομοφωνία, πράγμα που δίνει στον εισαγγελέα τη δυνατότητα να ασκήσει το δικαίωμα του βέτο, ώστε τελικώς το δικαστικό συμβούλιο να εξετάζει τις άδειες και να τις απορρίπτει όλες. Αυτό είναι πάρα πολύ κακό, γιατί η χορήγηση των αδειών είναι μια δίοδος, μια γέφυρα επαφής των κρατουμένων με τον έξω κόσμο.
Ένα δεύτερο πολύ αρνητικό σημείο για τις φυλακές και που προσπαθεί να απαντήσει το παρόν νομοσχέδιο είναι ο υπερπληθυσμός. Μιλάμε στην πραγματικότητα για ένα μέτρο βασανισμού των κρατουμένων όπου σε μικρά και στενάχωρα κελιά στοιβάζονται ανθρώπινες ψυχές.
Και άλλη φορά το έχω πει –και το λέω και σε αυτή την Αίθουσα- ότι ένα μέτρο, το οποίο εφαρμόζεται στη Σουηδία –αν δεν κάνω λάθος- είναι ότι υπάρχουν τόσες θέσεις κρατουμένων που να διαβιούν με αξιοπρεπείς συνθήκες. Εάν χρειάζεται κάποιος να φυλακιστεί, πρέπει να αδειάσει προηγουμένως μια θέση για να μπει εκείνος μέσα, αλλιώς μένει έξω και περιμένει μια αξιοπρεπή θέση για να μπορεί να εκτίσει την ποινή του. Αυτό το λέω γιατί οι κρατούμενοι βρίσκονται στη φυλακή επειδή τιμωρήθηκαν, δεν βρίσκονται για να τιμωρηθούν. Δεν μπορούμε, δηλαδή, να συμπεριφερόμαστε σε αυτούς τους ανθρώπους με ένα απάνθρωπο τρόπο.
Ένα άλλο πάρα πολύ σημαντικό σημείο είναι ότι στις φυλακές βρίσκεται ένας μεγάλος αριθμός ανθρώπων που είναι προφυλακισμένοι που στην πραγματικότητα είναι μια προκαταβολή έκτισης ποινής. Ένα μέρος από αυτούς, όταν φτάσει η ώρα να δικαστούν, κρίνονται αθώοι. Καταλαβαίνουμε, λοιπόν, ότι γίνεται μια υπερβολικά μεγάλη κατάχρηση από τους δικαστές του μέτρου της προφυλάκισης.
Η υποβάθμιση των συνθηκών στις φυλακές, στην οποία προσπαθεί να απαντήσει το μέτρο, όχι όμως και στις αιτίες που γεννούν αυτά που θα πω, ενισχύεται από το γεγονός ότι πολλοί κρατούμενοι προβαίνουν σε πράξεις αυτοκαταστροφής. Το 2001 είχαμε είκοσι επτά θανάτους στις φυλακές, το 2009 πενήντα πέντε, το 2010 ενενήντα έξι και αυτός ο αριθμός μεγαλώνει. Καταλαβαίνουμε ότι η ανάγκη εξανθρωπισμού των φυλακών είναι επιτακτική σήμερα περισσότερο από ποτέ.
Δύο από τα κύρια σημεία που επανασυνδέει τους κρατούμενους με την κοινωνία, κυρίες και κύριοι συνάδελφοι, είναι η εκπαίδευση και η εργασία. Ξέρουμε ότι υπάρχουν επιτυχίες κρατουμένων στην τριτοβάθμια εκπαίδευση, ξέρουμε ότι η συμμετοχή των κρατουμένων σε εκπαιδευτικά προγράμματα αυξάνει την αυτοεκτίμησή τους, όπως και τις ευκαιρίες για επαγγελματική αποκατάσταση.
Επίσης, θεωρούμε ότι πρέπει να υπάρξει μέριμνα για τα ασφαλιστικά και συνταξιοδοτικά δικαιώματα των κρατουμένων. Αυτοί οι άνθρωποι κάποια στιγμή θα βγουν έξω και είναι ζητούμενο το πώς δεν θα επανέλθουν στη φυλακή. Με αυτήν την έννοια, λοιπόν, θεωρώ ότι στο παρόν νομοσχέδιο δεν λαμβάνεται καμία μέριμνα για όσους αποφυλακιστούν για το τι θα γίνουν από εκεί και πέρα, όσον αφορά την εργασία, την ένταξη στον ΟΑΕΔ, όσον αφορά δηλαδή τις συνθήκες και τους κανόνες που πρέπει να πάρουμε, ώστε αυτοί οι άνθρωποι να μην ξαναγυρίσουν στη φυλακή.
Κυρίες και κύριοι συνάδελφοι, θα έλεγα ότι το αίτημα που πρέπει να παραμένει είναι –ως σύνθημα το λέω- «λιγότερη φυλακή». Δεν είναι ο πλέον κατάλληλος τρόπος, για να μπορέσει να εξανθρωπιστεί αυτό το σύστημα και πολύ περισσότερο για να υπάρξει σωφρονισμός στους ανθρώπους που έχουν υποπέσει σε αδίκημα. Πρέπει να φροντίσουμε, ώστε να υπάρξουν δομές για εναλλακτική έκτιση της ποινής, όπως είναι η ημιελεύθερη διαβίωση και διάφορα άλλα.
Θα έλεγα ότι στην κατάχρηση της ελευθερίας που κάνει ο κρατούμενος -γιατί τελικά η τιμωρία είναι η στέρηση της ελευθερίας- η πολιτεία δεν επιτρέπεται να απαντά με κατάχρηση εξουσίας ή με εγκατάλειψη, όπως συμβαίνει τώρα. Ο ποινικός και ο σωφρονιστικός ουμανισμός πρέπει να στοχεύει στην επαναπροσωποποίηση του εγκληματήσαντος και στην επανασυμφιλίωσή του με την κοινωνία.
Δεν πρέπει, ακόμη, η ατροφία του κοινωνικού κράτους, που ιδιαίτερα στις ημέρες κρίσης επιτείνεται, να συνοδεύεται από μια ποινικοποίηση της φτώχειας μέσω μιας υπερβολικής καταστροφής. Πρέπει να έχουμε υπ' όψιν μας ότι περίπου το 1/3 των κρατουμένων, δηλαδή τέσσερις χιλιάδες έως τέσσερις χιλιάδες πεντακόσιοι άνθρωποι είναι άποροι και δεν έχουν να πάρουν τα στοιχειώδη. Θα έλεγα ότι ακόμη και η ίδια η εξαγορά της ποινής είναι ταξικό μέτρο, καθώς υπάρχουν περίπου οκτακόσιοι κρατούμενοι που παραμένουν έγκλειστοι στις φυλακές, γιατί δεν έχουν τα χρήματα να εξαγοράσουν την ποινή τους.
Κυρίες και κύριοι συνάδελφοι, μια πολιτεία που διέπεται από τις αρχές της δικαιοσύνης και της ελευθερίας δεν είναι δυνατόν βεβαίως να μην αντιδρά κατά του εγκλήματος, αλλά οι θεσμικές παρεμβάσεις πρέπει να οριοθετούνται από τα ανθρώπινα δικαιώματα.
Τελειώνοντας, θα έλεγα ότι η αναγκαία αυτοάμυνα και αυτοπροστασία της κοινωνίας δεν είναι συμβατή με την ύπαρξη συνθηκών διαφθοράς ή εξαθλίωσης ή ταπείνωσης των κρατουμένων μέσα στα σωφρονιστικά καταστήματα. Με το παρόν νομοσχέδιο μπορεί να δίνεται μια ανάσα, αλλά θα πρέπει να δούμε με πολύ πιο ουσιαστικό τρόπο τους ανθρώπους που ωθούνται στο έγκλημα, το ύψος των ποινών και βεβαίως τις συνθήκες διαβίωσης. Θέλω να πιστεύω, κύριε Υπουργέ, ότι τα νομοθετήματα που θα ακολουθήσουν στη Βουλή γύρω από το κομμάτι της παραβατικότητας θα δίνουν μια πολύ πιο μόνιμη και ουσιαστική λύση στο πρόβλημα.
Σας ευχαριστώ.